250 Χρόνια μετά τον Άνταμ Σμιθ: Γιατί η Ανταγωνιστικότητα είναι εθνική υπόθεση για την Ελλάδα

Διακόσια πενήντα χρόνια μετά την έκδοση του έργου του Άνταμ Σμιθ «Ο Πλούτος των Εθνών», οι ιδέες που διαμόρφωσαν τα θεμέλια της σύγχρονης οικονομίας παραμένουν εξαιρετικά επίκαιρες για την Ελλάδα και τη νέα αναπτυξιακή της πορεία.

Σε μια περίοδο κατά την οποία η χώρα επιχειρεί να εδραιώσει ένα νέο οικονομικό μοντέλο βασισμένο στην ανταγωνιστικότητα, την εξωστρέφεια, την καινοτομία και τις επενδύσεις, η διαχρονική υπεράσπιση των ελεύθερων αγορών, του ελεύθερου εμπορίου και του υγιούς ανταγωνισμού από τον Άνταμ Σμιθ αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Η ανταγωνιστικότητα δεν αποτελεί πλέον μια αφηρημένη οικονομική έννοια, αλλά τη βασική προϋπόθεση για βιώσιμη ανάπτυξη, προσέλκυση επενδύσεων και ενίσχυση της διεθνούς θέσης της χώρας.

Η κεντρική ιδέα του Σκωτσέζου φιλοσόφου και οικονομολόγου υπήρξε απλή αλλά επαναστατική: η ευημερία δεν παράγεται μέσω υπερβολικού κρατικού παρεμβατισμού ή προστατευτισμού, αλλά μέσα από την ελευθερία των ανθρώπων να δημιουργούν, να επενδύουν, να συναλλάσσονται και να ανταγωνίζονται σε ένα σταθερό θεσμικό περιβάλλον. Το «σύστημα φυσικής ελευθερίας» που περιέγραψε εξηγούσε πώς ο πλούτος δημιουργείται μέσω της εξειδίκευσης, της παραγωγικότητας και της συνεργασίας εκατομμυρίων ανθρώπων.

Για τον Άνταμ Σμιθ η βιώσιμη ανάπτυξη δεν μπορεί να βασίζεται αποκλειστικά στην συγκέντρωση πλούτου, στην αύξηση της κατανάλωσης ή στη διόγκωση του κράτους, αλλά στην αύξηση της παραγωγικότητας, στη βελτίωση των θεσμών και στη δημιουργία διεθνώς ανταγωνιστικών κλάδων μέσα από την επένδυση στη γνώση, στην προσαρμοστικότητα και στην ανοιχτή οικονομία.

 Αξίζει να σημειωθεί ότι το «Ο Πλούτος των Εθνών» εκδόθηκε το 1776, την ίδια χρονιά με τη Διακήρυξη της Ανεξαρτησίας των Ηνωμένων Πολιτειών. Και τα δύο κείμενα εξέφραζαν το νέο φιλελεύθερο πνεύμα που αμφισβήτησε τα κλειστά οικονομικά συστήματα της εποχής και άνοιξε τον δρόμο για τη σύγχρονη ανάπτυξη.

 Για την Ελλάδα, οι ιδέες αυτές αποκτούν σήμερα ιδιαίτερη βαρύτητα. Σε μια εποχή έντονων γεωοικονομικών ανακατατάξεων και τεχνολογικού μετασχηματισμού και μετά από μια δεκαετία κρίσης και μεταρρυθμίσεων, η χώρα αναδεικνύεται σε περιφερειακό κόμβο ενέργειας, ναυτιλίας, logistics, τεχνολογίας και ψηφιακών υποδομών. Η επιτυχία αυτού του εγχειρήματος δεν εξαρτάται μόνο από τη δημοσιονομική σταθερότητα, αλλά κυρίως από τη δημιουργία ενός παραγωγικού και ανταγωνιστικού οικονομικού περιβάλλοντος που θα ενθαρρύνει την επιχειρηματικότητα, τις επενδύσεις και την καινοτομία και θα ενισχύει την διεθνή ανταγωνιστικότητα της ελληνικής οικονομίας, στοιχείο που αποτελεί καταλύτη εθνικής ανθεκτικότητας και μακροπρόθεσμης ευημερίας.

Διακόσια πενήντα χρόνια μετά, το μήνυμα του Άνταμ Σμιθ παραμένει εξαιρετικά επίκαιρο: η ευημερία δημιουργείται μέσα από θεσμούς που ενθαρρύνουν την παραγωγή, την καινοτομία, την εξωστρέφεια και τον υγιή ανταγωνισμό. Και αυτή ακριβώς είναι η μεγάλη πρόκληση — αλλά και η μεγάλη ευκαιρία — για τη σύγχρονη Ελλάδα.